|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
SÜTÇÜLER
|
|||
Ana
Sayfa |
DOĞAL YAPI: Sütçüler ilçesi, Isparta ilinin güneyinde yer almaktadir. Dogusunda Konya iline bagli Beysehir, Seydisehir ilçeleri; batisinda ve kuzeyinde Egirdir ilçesi; Güneyinde Antalya iline bagli Serik ve Manavgat ilçeleri; Güneybatisinda Burdur ilinin Bucak ilçesi ve kuzeydogusunda Sarkikaraagaç ilçesi ile komsudur. Yüzölçümü 1287 kilometrekaredir. Denizden yüksekligi 250 m ile 2500 m arasinda degismektedir. Bati Toroslarin; güneybati kuzeydogu ve güneydogu dogrultusunda sikisarak birbiri içine girmesinden meydana gelen üçgen içinde yer almasi Sütçüler'e tamamen daglik bir cografya yapisi kazandirmistir. Bu daglar Alp sistemindeki genç daglardir. lll. zaman Oligosen'de meydana gelmislerdir. Miosen'de degisime ugramislar, deniz menseli kalkerler depo etmislerdir. Oligosen ve Pileistosen'deki tektonik olaylar sonunda yükselmisler ve gençlesmislerdir. Bu dönemden sonra igne yapraklilar gelisme ortami bularak bölgede genis ormanlar olusmustur. Sütçüler'i Beysehir ile Dedegöl (Dippoyraz) Dagi, Kuzeyde Egirdir ile Anamas Dagi, Yilanli Ovasi, Kovada Gölü, güneyde Bucak ile Aksu Çayi ve Güneyde Serik ilçesiyle Sanli yaylasi ayirir. Tamamen engebeli bir arazide yer alan ilçede genis düzlükler çok azdir. Daglar arasinda kalan küçük düzlükler yayla görünümünde olup, kullanilabilir arazi ilçe yüzölçümünün yüzde 20'sini geçmez. Yörenin en önemli daglari; Dedegöl (2980 m), Sarpdag (2500 m), Anamas Dagi (2110 m), Kartoz-Dumanli Dag (2260 m), Bozburun Dagi (2504 m), Karadiken Dagi, Erenler Dagi, Karadag, Türkmen Dagi, Akpinar Dagi, Ardiç Kepezi ve Menevis Kepezidir. Bu daglarin arasinda yer alan küçük ovaciklar ise; Çandir Ovasi, Çobanisa Ovasi, Çimenova, Ayvali Ovasi, Kizilova, Gavurini, Zengi Yaylasi, Kuyruktutan Yaylasi ve Aliefendi Yaylasidir. Ilçe merkezi, çanak biçiminde daglarla çevrili bir vadinin yamaç ve tabaninda kurulmustur. Bu yamaçlar bag ve bahçelerle kaplidir. Ayrica, Katip Çelebi'nin dedigi gibi, nefis dut pekmezleri yapilan dut agaçlari vardir. Ilçe sinirlari içinde akan iki akarsu mevcuttur. Bunlardan Köprüsu, Egirdir sinirlari içerisinden dogup, Yilanli- Pazarköy ovasini geçtikten sonra Ayvalipinar Kasabasinda ilçe sinirlari içerisine girer. Dippoyraz, Dumanli daglari ve bu daglarin paralelindeki Tota ve Sarpdag arasindaki derin vadiden geçer, Kartoz suyunu da bünyesine alir, Serik'ten Antalya sinirlarina girerek Akdeniz'e dökülür. Diger önemli akarsuyu da, ilk kaynagini Isparta suyundan alan Aksu Deresidir. Sütçüler merkezinden dogan Yesilder, Çandir'daki Çandir çayi ile birleserek Aksu'ya katilir. Aksu, üzerinde kurulan Karacaören l. ve ll. hidroelektrik santrallerini besleyerek Akdeniz'e dökülür. Ilçede iki havza mevcut olup, buna bagli olarak ta iki tür iklim vardir. Dogu-bati dogrultusunda ilçeyi ikiye ayiran Bozburun, Sarpdag ve Tota daglari iklim bakimindan iki havzayi ayirir. Çandir, Sigirlik, Seyhler ve Melikler köyleri birinci havzada bulunur ve Akdeniz iklimi hüküm sürer ve Akdeniz bitki örtüsüne sahiptir. Yabani zeytin ve menevis agaçlari dogal bitki örtüsüdür. Ikinci havza, Köprüsuyu havzasidir, daglik bir araziye ve karasal bir iklime sahiptir. Bitki örtüsü igne yapraklilardan olusur, az miktarda yapraklilardan olusur, az miktarda mese ormanlari da bulunur. TARIH: Sütçüler ilçesinin kurulusunun M.Ö. 200 yillarina kadar dayandigi bilinmektedir. Adada olarak adlandirilan bu antik kent, Pisidia bölgesinde; Pisidia il Pamphilin bölgeleri arasinda yer almaktadir. Bu eski yerlesim yeri Helenistik dönemde en parlak yillarini yasamis, bugün hala ayakta kalabilen tapinaklar, meclis binalari, anfi tiyatrolar yapilmistir. Adada'dan Alanya'ya kadar uzanan Kral Yolu bugün konumunu muhafaza etmektedir. Arkeoloji literatüründe Adada olara geçen kentin adinin Pavlu olabilecegi de iddialar arasindadir. Yörenin Türklerin eline geçmesinden sonra Pavlu ismi uzun süre kullanilmistir. Bunun yani sira isba, Pavlikan adlariyla da anilan yöre, 1071 Malazgirt Zaferi'nden sonraki yillarda zaman zaman Türklerin eline geçmisse de, kesin olarak Türklere geçis tarihi 1224 Alaaddin Keykubat zamanina rastlar. Bu dönemde Atabey basta olmak üzere Isparta, Egirdir Selçuklularin elindedir. 1300 yillarinda Hamitogullari Beyligi Egirdir'de kurulana kadar Sütçüler Selçuklularin elinde kalmistir. Bu 70-80 yillik dönemden günümüze Selçuklu Eseri olarak Sefer Aga Camisi kalmistir. Daha sonra Hamitoglu Beyliginin bütün topraklari ile birlikte Osmanli egemenligine girer. Osmanlilar zamaninda bir süre Kara Bavlu olarak da anilmistir. Türklerin Anadolu'ya gelmelerinden sonra, Bati Akdeniz yöresini yurt edinen Türk Boylari uzun süre göçer hayati sürdürmüslerdir. Horasan'dan gelen Kayi Boyu Türkmen asiretlerinden biri de Alanya-Manavgat yöresini yurt edinmis, Sütçüler ve havalisindeki genis otlaklari da kendilerine yazlik olarak seçmislerdir. Konar göçerlerden bir bölümü, ormanlari, otlaklari ve serin sulariyla begendikleri yöreye sürekli yerlesmislerdir. Yiva (Bavlu), 1478-1501 tahrir kayitlarinda nahiye (zeamet), 1522 ve 1568 tahrir kayitlarinda kaza, Katip Çelebi'nin Cihannümasinda ise kaza olarak görülmektedir. Bavulu sekline dönüsen isim, Cumhuriyet döneminde 1962 yilina kadar sürmüs, bu tarihte yerlesime dag-daglik anlamina gelen Cebel ismi verilmistir. 1938 yilinda, belde halkinin büyük sehirlerde sütçülük yapmalari üzerine ismi Sütçüler olarak degistirilmis ve Egirdir'e bagli bir nahiye iken ilçe statüsü verilmistir. KÜLTÜR VARLIKLARI ADADA (ANTIK KENT) Ilçenin tarihi gelisimini simgeleyen kalintilarin basinda Adada (Karabavlu) antik kenti gelir. Ilçe merkezine 12, Sagrak köyüne 2 kilometre uzakliktadir. Helenistik dönemde en parlak yillarini yasamistir. Büyük Iskender'in güneybati Anadolu’yu istilasindan sonra sirasiyla; Seleukos'lar, Bergama Kralligi, Roma Imparatorlugu ve oradan da Bizans Imparatorlugunun egemenligine girmistir. Adada antik kentinde, simdiye kadar arkeolojik yönden ilmi denilecek bir arastirma yapilmamistir. Uzmanlar, 1800 yillarindan itibaren kenti gezmisler ve tespitlerini yayinlamislardir. 1832 yilinda kenti gezen Alman bilim adami Claus Ritter, 1888 yilinda kentte bulunan kitabeleri inceleyen Amerikali bilim adami Prof. J.R.S Sterrett kenti gezmisler ve tespitlerini yayinlamislardir. Prof. Dr. William R.Ramsay 1890 yilinda yayinladigi "The Historical Geography of Asia Minor" adli kitabinda Adada antik kentinin para darp edilen bir merkez ve dini yönden bir piskoposluk oldugunu belirtmistir. Adada'da sikke basildigini da Ingiliz bilim adami H.A.Seaby'in yayinladigi "Greek Coins and their Values"isimli kitabinda belirtmektedir. Adada'nin bastirdigi paralarin bir yüzünde boga basi (Bukranion), diger yüzünde geometrik merkezli üç bacak (triskeles) kabartmasi bulunmaktadir. Bu kabartma güç simgesidir. Ayni kabartmanin islendigi bir tas Adada kalintilari da bulunmaktadir. Kentin bagimsizligi Romalilarca kaldirildiktan sonra Adada'nin bastirdigi paralarda ise; bir yüzde o dönemin imparatorunun basi; diger yüzde Zeus, Athena, ya da aslan postu sarinmis Herakles basi kabartmalari görülür. Antik kentte günümüze ulasan kalintilar sunlardir: Kent alaninin geometrik ekseninde yer alan, büyük taslarla dösenmis ilkçag ana caddesinin kalintilari Kent kalintilarinin yogun oldugu alanlardi, üç tepe ile çevrilmis vadi düzlügünün ortasinda ya da yamaçlarda bulunan küçük tapinak yapilari. Bazilari günümüze oldukça saglam ulasan bu tapinaklar rektangonal (dikdörtgen prizma biçimi) çok düzgün kesilmis, kimine süs çikintisi birakilmis taslarla yapilmistir. Bati yamacinda yer alan tapinagin, özellikle Phrygia ve Pisidia'da tapilan Tanri Men'in bas kabartmasini tasiyan çikarilmistir. Buluntu Isparta müzesindedir. Tiyatro kalintilarinin Cavea siralarinin bir bölümü de görülebilmektedir. Agora ve onu çevreleyen yapilar kompleksi. Kalintilar alaninin güney yaninda, ana caddenin oradaki baslangici bitisigindedir. Bunun da kendi güneydogu yaninda, oturma sirasi olarak kullanilabilecek genis basamaklarin bulundugu bir bölüm ve onun güney bitisigindeki kule benzeri bir yapi vardir. Bouleuterion (kent yöneticileri kurulu toplanma yeri olan yapi) Agora Kompleksinin güney yakinindadir. Bunun arkasinda, kentin su düzeninden parçalar ve bir yapi kalintisi görülüyor. Nekropolis, Kent nekropolis'inin, kuzeybati yamacin üst bölümünde oldugu anlasiliyor ve orada bugün de güzel bir mausoleiom (ev görünüsünde anitsal mezar) vardir. Diger daginik kalintilar ise; Yöre halkinin Karabavlu diye andigi ilkçag kenti alaninda, her yanda kaçinilmaz bol keramik kirilmalarindan baska, heykel altliklari, sütunlar ya da sütun parçalari ve basliklari daginik mimarlik yapiti parçalari gibidöküntü niteliginde kalintilar seklinde görülmektedir. SIGIRLIK HARABELERI Sigirlik-Çandir üçgeninde Sülüklügöl mevkiinde bir vadi içinde bazi bina temelleri ve sur kalintilari yer alir. Tepede ise bir kale kalintisi vardir. Sigirlik Köyü içinde halen saglam durumda Bizans döneminde yapilan bir kale mevcuttur. Sigirlik Çandir yolu üzerinde bir baska kale kalintisina da rastlanmistir. Bu üç kale birbirini görmektedir. Gözetleme kulesi olarak kullanilmistir. TASKAPI HARABELERI Sütçüler ilçe merkezindedir. Kurulus tarihi hakkinda bir bilgi yoktur. Helenistik dönem sur kalintilari mevcuttur. KESME HARABELERI Kesme Kasabasinin 5 km güneyinde Kocaköy mevkiindedir. Bazi bina temelleri yani sira lahit mezarlari ilgi çekicidir ZORZILA Sütçüler-Kasimlar yolu üzerindedir. Dag yamacinda yer alan kalintilarda bir kaç yüksek duvar mevcuttur. Roma dönemi kalintilari olup, sehir hakkinda pek bilgi yoktur. SEFER AGA CAMII Bu yapi, Sütçüler ilçe merkezinde olup, 1076-1308 yillari arasinda Anadolu'da saltanat süren Anadolu Selçuklu Devleti'nin son zamanlarinda 1296 yilinda, hayir sahibi bir kadinin verdigi para ile Sefer Aga adindaki bir zat tarafindan yaptirilmistir. Kapisinin üzerinde Arap harfleri ile yazilmis Türkçe bir kitabe vardir. ÇANDIR KÖPRÜSÜ Çandir Köyü Köprübasi mevkiindedir. Selçuklu zamaninda yapilmis sivri kemerli bir köprüdür. Uzunlugu 65 m genisligi 5 m’dir. Bugün Karacaören Baraji su sahasi içinde kalmistir. IDARI YAPI VE NÜFUS Sütçüler, 1868 yilinda Bucak, 1938 yilinda da ilçe olmustur. Ilçede 3 kasaba ve 27 köy vardir. Kasabalar, Ayvalipinar, Kesme ve Kasimlar'dir. 1990 nüfus sayimina göre, 22.021 nüfusa sahiptir. Ilçe merkezinde 4.072, köy ve kasabalarda ise 17.949 kisi yasamaktadir. Merkez ilçede 7 mahalle bulunmaktadir. Mahallelerin isimleri; Belen, Cami, Birlik, Baskoz, Erenler, Yesildere ve Yukari mahalledir. MAHALLI IDARELER Sütçüler ilçesinde biri ilçe merkezi, üçte kasaba belediyesi olmaküzere 4 belediye teskilati vardir. SÜTÇÜLER BELEDIYESI Sütçüler Belediyesi önemli bir gelir kaynagina sahip degildir. Resmi gelir kaynaklari disinda, ulasim gelirleri, Belediye Ekmek Firini geliri ve kira gelirleri sayilabilir. Sütçüler Belediyesinin 3 katli bir hizmet binasi, hal binasi, kirada dükkanlari ve çesitli yerlerde arazileri bulunmaktadir. Belediyeye ait yeterli sayida is makinesi da bulunmaktadir. AYVALIPINAR BELEDIYESI 1938 yilinda Sütçüler'in ilçe olmasiyla idari yönden Sütçüler'e baglandi. Diger bes mahalleden ayrilarak Ayvali ve Belence bir muhtarlik oldu. 1944 yilinda Ayvali tek basina muhtarlik haline geldi ve 1973 yilinda da kasaba statüsüne kavustu. KESME BELEDIYESI Kesme Kasabasi Isparta'dan 134, Sütçüler ilçe merkezinden 90 kilometre uzakliktadir. Beldenin ilk yerlesimi, Yörükler ve civardan gelen insanlarla olmustur. Toros Daglari arasinda daglik ve engebeli bir arazide bulunur. Resmi kaynaklar disinda belediyenin geliri yok denecek kadar azdir. Kesme Kasabasinda, Saglik Ocagi, Ilkögretim Okulu, Lise 200 kisilik ögrenci yurdu, egitim, saglik ve orman lojmanlari bulunmaktadir. KASIMLAR BELEDIYESI Belediyelik, 1992 yilinda verilmis, 1994 yilinda kurulmustur. Ilk Baskani 27 Mart 1994 Genel Yerel Seçimlerde belirlenen Kasimlar 3 mahalleye ayrilmistir. Yeni bir belediye olan Kasimlar'da gelir kaynaklari oldukça sinirlidir. EGITIM KÜLTÜR Sütçüler ilçesinde 1925 yilindan beri hizmet veren Merkez Ilkokuluna, 1988 yilinda Çetin Sentürk anisina yaptirilan ikinci bir ilkokul eklenmistir. Sütçüler ilçesi genelinde 51 ilkokul vardir. Bunlardan bazilari ögrenci sayisi dikkate alinip tasimali sisteme dahil edilerek, Sütçüler Merkez Ilkokuluna, Ayvalipinar ilkögretim okuluna ve Çandir ilkögretim okuluna tasinmaktadir. Toplam 51 ilkokulda 1182 ögrenci ögrenim görmekte; 69 ögretmen ve 3 hizmetli görev yapmaktadir. Ayvalipinar, Kesme, Kasimlar ve Çandir'da olmak üzere toplam 4 ilkögretim okulu vardir. Bu okullarda 890 ögrenci egitim görmekte, 47 ögretmen, 2 memur ve 9 hizmetli görev yapmaktadir. Sütçüler’de Ortaokul 1954 yilinda açilmis, 1975 yilinda da Lise statüsüne geçirilmistir. Sütçüler merkez, Ayvalipinar ve Kesme Kasabasinda olmak üzere toplam 3 Lise vardir. Üç lisede toplam 227 ögrenci ögrenim görmekte, 24 ögretmen, 1 memur ve 6 hizmetli görev yapmaktadir. Sütçüler Imam-Hatip Lisesi ise 1976-1977 ögretim yilinda halkin katkilariyla yapilan 5 katli binada açilmistir. Sütçüler Imam- Hatip Lisesinde 193 ögrenci ögrenim görmekte, 15 ögretmen, 1 memur ve 4 hizmetli görev yapmaktadir. Sütçüler ilçesinde, 59 ilk ve orta dereceli okulda 2492 ögrenci ögrenim görmekte, 155 ögretmen, 4 memur ve 22 hizmetli görev yapmaktadir. Sütçüler Halk Egitimi Merkezi, istekler dogrultusunda Giyim, Trikotaj, Makine Nakisi, El Sanatlari, Besin Beslenme gibi branslarda kurslar açmaktadir. SAGLIK HIZMETLERI Sütçüler ilçe merkezinde 10 yatak kapasiteli bir Saglik Merkezi hizmet vermektedir. Ortalama poliklinik sayisi 13 bindir. Sütçüler Merkez Saglik Ocagi da ayni binada hizmet vermektedir. Ayrica bin metrekare alanda, halkin katkisiyla baslatilan 50 yatakli Devlet Hastahanesi insaati devam etmektedir. Ayvalipinar, Kesme ve Kasimlar Kasabalarinda Saglik Ocaklari halka hizmet vermektedir. Bütün köylere Saglik Evi Projesi çerçevesinde Sütçüler köylerinde Saglik Evi yapimi sürdürülmektedir. Sarimehmetler, Beydili, Çobanisa, Haciahmetler, Sagrak, Karadiken, Yesilyurt ve Çandir'da Saglik Evleri hizmete girmistir. ULASIM Sütçüler ilçesi Isparta il merkezine 102 kilometrelik asfalt kaplama bir yol ile baglidir. Dogal Yapi daglik ve engebeli oldugundan Sütçüler bölgesi yillarca yol sorunuyla karsi karsiya kalmistir. Cumhuriyet baskanimiz Sayin Süleyman Demirel'in bölgeye gösterdigi ilgi sonucunda Kesme Kasabasina ulasan yol yeniden düzenlenerek asfaltlanmistir. Isparta'yi Antalya'ya baglayan Derebogazi yolunun açilmasiyla Sütçüler ilçesinin Çandir bölgesi de Derebogazi yoluna baglanarak, Antalya, Isparta ve Konya'ya ulasabilecek yol agina sahip olacaktir. EKONOMIK DURUM Ilçenin ekonomik durumu, cografi yapisina bagli olarak oldukça zayif kalmistir. Ekilebilir arazinin azligi tarimsal gelismeyi kisitlamis, yöre halkini hayvanciliga yönlendirmistir. Hayvancilik, genelde kil keçisi yetistiriciligi üzerine olmasi ve yörenin orman bölgesi olmasi sebebiyle kil keçisinin ormana verdigi zarar dikkate alinarak kisitlamaya gidilmistir. Bu durum hayvancilikla ugrasan kesimi koyun ve sigir besiciligine yöneltmistir. Serik, Gebiz ve Manavgat göçerleri, Sütçüler yaylalarina baharlari gelip yaz boyu konaklamakta ve hayvanlarini otlatmaktadir. Yaylalarda kekik ve kir çiçeklerinin bol olusu gezici aricilarin da ilgisini çekmekte, yaz aylarinda aricilar da yaylalara göç etmektedir. Akdeniz ikliminin yasandigi Çandir Bölgesinde tarim ürünleri önemli ekonomik gelir saglamaktadir. Yörenin en verimli topraklarina sahip Çandir Ovasinda, yer fistigi, susam, pamuk ve bol sebze-meyve yetistirilmektedir. Son yillarda önemli ölçüde gelisen seracilik, yöreye ekonomik katkida bulunmaktadir. Çandir ovasi Karacaören baraj sahasinda bulundugundan seraciligin gelismesi beklenmektedir. TURIZM DUT PEKMEZI FESTIVALI Sütçüler Dut Pekmezi festivali her yil Temmuz ayi içerisinde yapilmaktadir. Bu festivalde amaç, Sütçülerlileri bir araya getirmek ve ilçenin adini duyurmaktir. Festivalde, folklora gösterileri, tiyatro, konser ve ses yarismalari düzenlenmekte, spor turnuvalari organize edilmektedir. Festivalde adini veren geleneksel Dut pekmezi yarismasi da yapilmaktadir. Ayrica Sütçüler'in tarihi, arkeolojik, etnografik, kültürel ve turistik zenginliklerini tanitmak amaciyla seminer, panel ve konferanslar düzenlenir. Festivali tanitan brosür ve Festival Gazetesi yayinlanir. TARIHI VE TURISTIK YERLER
|
