|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
ULUBORLU
|
|||
Ana
Sayfa |
DOĞAL YAPI Uluborlu Kapi Dagi ve 'nun güneyinde 2463 rakimli bunun uzantisi olan Yuvabatida 2097 ça yaylasi, rakimli Salgamlik Tepesiise 1800 , kuzeyinde rakimli KiliDogusu çlayan Daglari bulunmaktadir. açik olup Senirkent Ovasina uzanmaktadir. Güneybatida bulunan Pupa Çayi, Güneydogudan çikan Sehir Çayi, Güney kisminda bulunan Salgamlik Deresi, Halkali Deresi ile Dogusunda Su Uçan Selalesi, Akçay Selalesi, Degirmen Deresi, Batisinda Ileydagi Çayi, Kuzeyinde Kizildere ve Dereköy Çayi belli basli akarsularidir. Bunlardan Pupa Çayi üzerinde 1977 yilinda kurulan Uluborlu Baraji sulama suyu olarak kullanilmaktadir. Uluborlu ilçesinin kuzeyinde Dinar, dogusunda Senirkent, güneyinde Atabey, Gönen ve batisinda da Keçiborlu bulunmaktadir. Önceleri Toros kollarinin uzantisi olan Kapi Dagi'nin eteginde kurulmus, 1950 yilindan sonra da simdiki bulundugu Uluborlu ovasina tasinmistir. Uluborlu ilçesi, cografya olarak Akdeniz Bölgesinde bulunmasina ragmen tam bir Akdeniz iklimi özelliklerini tasimamaktadir. Göller Bölgesi ikliminin karakteristik özelliklerinden olan, ilkbahari kisa, sonbahar ve kisi diger mevsimlere göre biraz daha uzun olan bir iklim özelligi tasir. Yazlari sicak ve kurak, kis aylari ise soguk ve yagislidir. Kisin en soguk günleri ortalamasinin -15 C ve yazin en sicak günlerinin ortalamasinin ise +31 C derece oldugu tespit edilmistir. Yagislar en çok ilkbahar aylari basinda ve Sonbahar aylarinda yagmakta olup, ekseriyetle bati ve Güney kesiminden gelmektedir. TARIH Tarih öncesi devirlerden beri çesitli milletlerin medeniyet kurdugu Uluborlu, üzerinde kurular medeniyetlerin izlerini hala tasimakta olan eski bir yerlesim merkezidir. 1800'lü yillarda çesitli Avrupa bilginlerin yapmis olduklari arastirmalar sonucu; Uluborlu'nun 4000 sene önce Hititler tarafindan kuruldugu anlasilmaktadir. Hititlerin sosyal yapisi itibariyla buraya bir ad verilmemistir. Fakat Uluborlu'nun korunmaya elverisli bir bölge olmasi büyük bir yerlesim yeri olmasini saglamistir. Bu döneme ait çesitli kalintilar hala mevcuttur. Hititlerin Milattan Önce 1200 yilinda yikilmasindan sonra hiçbir milletin egemenligi altina girmeyen Uluborlu, M.Ö. 800'lü yillarda Frig Devletinin egemenligine girmistir. Uluborlu, Frigler döneminde yerlesimi konu olmustur. Daha sonra sirasiyla Lidyalilar, Persler, Pisidyalilar, ,Galatlar, Romalilar tarafindan idare edilmis olup bu döneme ait pek çok medeniyet kalintilari günümüze kadar gelmistir. Roma Imparatorlugunun ikiye bölünmesinden sonra Bizanslilarin eline geçmistir. Sehit, Seleukoslar döneminde Apollonia adiyla anilmistir. Bu döneme kadar Apollonia, Ayvalar Memleketi anlamina gelen Mordiaum, Zosimos isimli papazin ismine izafeten Sozopolis adini almistir. Uluborlu, Türklerin fethi öncesinde Apollonia, Sozopolis, Mardion, Mardiyon, Margion, Mardiaion adlariyla anilmistir. 1070'li yillarda Selçuklu Sultani Süleyman Sah tarafindan yapilan savasta Bizans Imparatoru Ioannes Kommenos'den alinarak Türk egemenligine girmistir. Türk egemenliginden sonra Uluborlu, Borgulu, Burgulu, Bur'ulu, Ulugborlu isimlerini almistir. Kesin olarak Anadolu'nun Türklerin eline geçmesini saglayan Miryakefalon Savasi Uluborlu'ya çok yakin yerde, Kumdanli Bogazinda yapilmistir. Bu savasta askeri ve lojistik destek Uluborlu üzerinden saglanmistir. Savasin kazanilmasindan sonra önemli Türkmen Beyleri Uluborlu'ya yerlesmislerdir. Su anda ve yakin tarihte Uluborlu ve çevresinde çesitli irk ve dinlere rastlanmamaktadir. Halkin bu özelligi, Myriokephalon Savasi'ndan sonraki yerlesime dayandirilmaktadir. Selçuklular döneminde Borgulu adini alan Uluborlu önemli bir merkez olmus, 13 tane medrese açilmis çesitli sehzadeler Uluborlu'da ikamet etmislerdir. Etnik yapi bakimindan darda kalan Türkmen idarecilerin siginma yeri olmustur. ll. Giyaseddin Keyhüsrev bu konuda önemli bir örnektir. Ayrica Selçuklu Sehzadesi Rükneddin Gey–Amers'in Uluborlu'da vefat edip ve buraya defnedildigi bilinmektedir. Mezarinin yaninda kendi ismiyle anilan bir medrese insa edilmistir. Alaaddin Keykubad'in üvey annesi Melike Adile Hanim taht mücadelesinde karisiklik yarattigi için Uluborlu'da öldürülerek mali müsadere edilmistir. Müsadere edilen maldan simdiki Alaaddin Camii yaptirilmistir. Kirsehir dolaylarinda baslayan Babai isyanindan kaçan Ahi'lerin bir kismi Uluborlu'ya gelip yerlesmislerdir. Bunlara ait türbeler ve Arpacik adiyla anilan bir çesme günümüze kadar gelmistir. Yunus Emre'nin hocasi olan Taptuk Emre ve Ahi Evran, Babai isyanlarinda öldürülmüs, ayrica Mogol baskilari sonucunda Ahiler güvenlikleri için Anadolu'nun batisina dogru gelmislerdir. Bu göçler sirasinda büyük sair Yunus Emre'nin de bölgeye gelmis olmasi tahmin edilmektedir. Halkin dilinde dolasan menkibelerin disinda Yunus Emre'nin Uluborlu'da yasadigi ve mezarinin bölgede oldugu hakkinda bilimsel deliller vardir. Selçuklularin zayiflamasindan sonra burada kurulan Hamitogullari Beyliginin idaresine giren Uluborlu, on yil kadar beyligin bassehri olmustur. Uluborlu daha sonra Osmanli topraklarina katilmis, Konya Sancagina bagli bir kaza olarak varligini sürdürmüstür. Uluborlu, l. Sultan Selim devrinde düzenlenen Taksimat-i Memalik-i Osmaniye'de Hamit Ili'nin 21 kazasindan besincisi olarak gösterilmektedir. Osmanli yönetiminde söz sahibi olmus, çesitli idareciler burada yetismistir. Milli Mücadele yillarinda ülkenin kurtulusu için kurulan derneklerin subeleri Uluborlu'da da açilmis, belde fiili olarak milli mücadeleye katilmistir. Uluborlu'nun, tarih boyunca; Mordiaion, Mardion, Mardiyon, Margion, Apollonia, Sozopolis, Borgulu, Bur'ulu, Ulugborluk, Ulugborlu isimlerini aldigi bilinmektedir. KÜLTÜR VARLIKLARI APOLLONIA MARDION M.Ö. 3. yüzyilda kurulmustur. 1833 yilinda Arundell tarafindan bulunmustur. Strabonda Frigya sehri, Ptolemaios'ta ise Pisidia sehri olarak geçer. Apollonia, Seleukoslar tarafindan kurulan bir Seleukos kolonisidir. Sehir M.S. 260-268 devrine kadar sikke basmistir. Sehir Geç Roma ve Bizans döneminde önemini korumustur. Res Gestae'nin Grekçe Fragmani bu sehirde bulunmustur. 381'deki kilise kayitlarina göre adi Sozopolis olarak geçer. Sehrin kalintilari Eski Kasaba mevkiinde Akropol ve ovada bazi bina temelleri ve mimari bloklar olarak karsimiza çikar. ULUBORLU KALESI Helenistik dönemde insa edilen kale, Bizans döneminde büyük çapli tamir görmüstür. Antik Roma binalarindan sökülen taslar bu tamiratta kullanilmistir. Uluborlu'nun Türklerin eline geçmesinden sonra Selçuklular tarafindan tamir edilmis ve tamir kitabesi konmustur. Tamirat Kitabesi:
Çevirisi:
ALÂADDIN CAMII Cami, Melih Sah'in kizinin malindan, M.S. 1231 tarihinde Sultan Alaaddin Keykubat tarafindan yaptirilmistir. Minaresi tek serefeli olarak tugladan yapilmistir. Dört sütun üzerine oturtulmus 11 kubbesi, 25 penceresi ve 3 kapisi vardir. Selçuklu sultanlarindan Keykavus'un oglu Alaiye beylerinden biri oldugu sanilan Bedrettin Ömer tarafindan 1282 yilinda ilk, 1652 yilinda yerli halktan Vahap Kadi tarafindan ikinci tamiri yapilmistir. 1909 yilinda minaresinden baska her tarafi yanan cami, 1927 yilinda yeni yerli mimarlar ve ustalar tarafindan halkin yardimiyla yeniden elden geçirilmistir. Sivasi, boyasi ve yazilari da 1932 yilinda Ispartali merhum Haci Nuri Altintabak tarafindan yapilmistir. Camiye ait kitabede su ifade yer almaktadir: "Bu mübarek mescid, Kiliçarslan'in oglu Sehit Sultan Tugrul Sah'in alim ve dünya ve dinin koruyucusu, Islam'in ve Müslümanlarin seçkini olan kizi Melike-i Adile'nin malindan olmak üzere; en ulu sultan, ulu padisahlar padisahi alemdar, Allah'in gölgesi mesabesinde olan, dünya ve dinin serefçe yücesi, Fatih'in babasi Keyhüsrev oglu Keykubad’in hüküm sürdügü günlerde; Hicri 629 yilinin Recep ayinda kendisi tarafindan yapilmistir. Allah ikbalini daim etsin." ALEMDAR CAMII (BÜLBÜL CAMII) Alemdar Pasa tarafindan yaptirilmis olup, dört sütun üzerine büyük bir kubbesi vardir. Kubbenin üzeri çati ile örtülüdür. Bu camiye Bülbül Camii de denilmektedir. SULTAN ALÂADDIN CAMII Camii, 17. yüzyilin sonlariyla 18. yüzyilin baslarinda köy ortasina yapilmis olup, 300 metrekarelik bir saha üzerine toprak damli olarak insaa edilmistir. Zamanla caminin ilk sekli korunamamis, yikilmis yerine halkin yardimi ile ve vakiflarin da destegi ile cami yapilarak ibadete açilmistir. TAS MEDRESE Uluborlu ilçesinde Eski Kasaba'da yer alir. Alaaddin Caminin güney tarafinda yalniz dis duvarlari kalan medresenin çatisi yikilmistir. Yapim tarihi hakkinda kesin bilgi yoktur. Bu yapi Gargili Lala ismiyle de bilinmektedir. CIRIMBOLU SU KEMERI Eski kasabadadir. 1869-1872 yillari arasinda Kapu Dagindan kale içine Kavil Pinari'nin suyunu getirmek için kullanilmistir. Yerli Rum halki kendi aralarinda para toplayarak bu suyun getirilmesi için Türk yetkililere basvurmuslardir. Kemer ayni zamanda köprü olarak da kullanilan üstüste iki yuvarlak kemer üzerine insa edilmistir. Uzunlugu, 4,5 metre, genisligi 2,5 metre ve yüksekligi 20 metredir. EGITIM KÜLTÜR Tarih boyunca Uluborlu'da egitime çok önem verilmis olup pek çok medrese hizmet vermistir. Yapilan incelemelerde 1914 yilina kadar ilçede, Gargili Lala, Kiliçarslan, Alaaddin, Rüsaniye, Alemdar, Darülkurra, Cedid, Hüdaverdi, Bozca, Arapçik, Safaiye, Coskun ve Katipoglu adli onüç medresede egitim ve ögretim yapildigi anlasilmaktadir. Geçim kaynaklarinin özellikle geçmis yillarda kisitli olmasi nedeniyle halk içinde yüksek tahsil yapan kimse çok fazla olmustur. Ilçe merkezi ve köylerinde toplam 6 ilkokul, 3 lise mevcuttur. Ayrica Halk Egitimi Merkezi ve Pratik Kiz Sanat Okulu bulunmaktadir. Ilçe merkezi ve bagli köylerinde bulunan 6 ilkokulda, 453 ögrenci egitim görmekte, 31 ögretmen ve 6 hizmetli görev yapmaktadir. Ilçe merkezinde bulunan bir Lise'de 391, bir Endüstri Meslek Lisesi'nde 162, bir Imam-Hatip Lisesi'nde 251 ögrenci egitim görmekte ve bu üç lisede toplam; 50 ögretmen, 9 memur ve 29 hizmetli görev yapmaktadir. Ilçede Ögretmenler Lokali ve Kültür Bakanligi'na bagli olarak görev yapan Alaaddin Keykubat Halk Kütüphanesi hizmet vermektedir. Kütüphanede tarihi degeri çok büyük ve incelemeden geçmemis çok sayida el yazmasi eser ve 18 bin civarinda kitap bulunmaktaydi. Kütüphanedeki tarihi degeri çok büyük 475 el yazmasi eserin tamami Konya El Yazmasi Eserler Kütüphanesi'ne devredilmistir. SAGLIK HIZMETLERI Uluborlu ilçe merkezine gerekli oldugu düsüncesiyle 1976 yilinda halk tarafindan baslatilan hastahane insaati 1993 yilinda tamamlanmistir. Ilçede yasayan halkin yüzde 80'i bir sosyal güvence kurumuna baglidir. Geri kalan yüzde 20'lik kesimde yesil karttan faydalanmaktadir. Uluborlu Devlet Hastahanesi iki bölümden olusmustur. A Blok 4, B Blok 3 katlidir. Hastahanede, poliklinik, acil servis, laboratuar, röntgen bölümleri modern araç ve gereçlerle hizmet vermektedir. Uluborlu Devlet Hastahanesi 50 yatak kapasitelidir. 1994 yilinda, 23504 kisiye poliklinik hizmeti verilmis, 1665 laboratuvar tahlili yapilmis, 828 röntgen çekilmis ve 470 kisiye de agiz ve dis sagligi hizmeti verilmistir. Ilçe merkezinde bir adet Saglik Ocagi, Küçük Kabaca köyünde bir adet Saglik Evi mevcuttur. Ilçede saglik hizmetlerine yardimci olan 2 adet te Eczane bulunmaktadir. ULASIM Uluborlu Ilçesi Izmir-Konya yolu üzerinde, tüm karayollari ile baglantilidir. Isparta iline 65 kilometre, Burdur iline 64 kilometre uzakliktadir. Afyon iline Yalvaç ve Konya iline Egirdir baglantili ulasima devamli açiktir. Tüm yollar asfalttir. EKONOMIK DURUM Halkin gelir kaynaklarinin basinda sulu tarim gelmektedir. Uluborlu Barajinin insasindan sonra meyve üreticiligi modern yöntemlerle yapilarak büyük gelisme göstermistir. Genellikle elma, kiraz, ayva, armut gibi meyveler yetistirilmektedir. Son yillarda Uluborlu'da yetisen kiraz Avrupa ülkelerine ihraç edilerek, büyük bir gelir kaynagi teskil etmektedir. ALTIN KIRAZ Uluborlu ilçesi, sulu tarim ziraat yaninda kiraz üretimi bakimindan önemlidir. 30-35 yil önce üretimine baslanan Uluborlu Kirazi tamamen ihraç edilmektedir. Ilçede 17 tür kiraz yetismektedir. Uluborlu Kirazinin baslica özellikleri; dayanikliligi, kalitesi ve kendine has lezzetidir. Ingiltere, Almanya, Hollanda ve Belçika gibi ülkelere ihracaat yapilmaktadir. Uluborlu çevrede üretilen kirazlarindan ihracaati için alim merkezi haline gelmistir. Ilçede kiraz bahçelerinde modern ve zirai tekniklere uygun olarak üretim yapildigindan üretim rekoltesi yüksek olmakta ve pazarlama sorunu dogmamaktadir. Sulu tarim disinda hayvancilik ve el sanatlari halkin geçim kaynaklari içerisinde önemli yer tutar. TURIZM ALTIN KIRAZ SENLIKLERI VE YAGLI PEHLIVAN GÜRESLERI Ilçede yetisen kirazin tanitimini daha iyi yapmak için 20 yildir Altin Kiraz ve Yagli Pehlivan Güres Senlikleri, kiraz toplama mevsimi olan Temmuz ayinin ilk haftasi 2 gün süre ile yapilmaktadir. Senlikler çesitli etkinliklerle yapilmakta, en iyi kirazi yetistirenlere ödül verilmektedir. Festival, içerisinde geleneksel yagli pehlivan güresleri iki gün süre ile yapilmaktadir. Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanli uygarliklari içinde araliksiz süren bu gelenek bölge halkinin vazgeçilmez bir tutkusudur. Güresin eski bir gelenek oldugunu kanitlayan Kitabe ilçede mevcuttur. Kitabede; M.S.153 yilinda Avrilyos Efimmos adindaki bir sahsin güres düzenledigi belirtilmektedir. Yagli güresler, Güres Federasyonu nezaretinde yapilmaktadir. Üç yil üstüste baspehlivanligi kazanan pehlivan Altin Kiraz'in sahibi olmaktadir. Ilçede güreslerin ve festival senliklerinin yapildigi 2000 metrekarelik çim alan, 6 bin kisilik kapali tribün ile sosyal tesisler bulunmaktadir. Altin Kiraz ve Yagli Pehlivan Güreslerine çevre halki büyük ilgi göstermektedir. Ilçede, arastirilmis magaralardan Uluborlu Dorugu Magarasi yer alir |
